حكم شرع از ايشاناند و حكمشان حكم مسلمانان است در مناكحه و موارثه و مانند اين . و شهيد اين جا به معنى حاضر است ، فعيل به معنى فاعل ( 1 ) . * ( وَلَئِنْ أَصابَكُمْ فَضْلٌ مِنَ اللَّه ) * ، و اگر فضلى رسد شما را از خداى چون ظفرى و غنيمتى ، تمنّا كنند ( 2 ) كه كاشك ( 3 ) با ايشان بودى ( 4 ) تا از آن غنيمت نصيب يافتى ( 5 ) ، و خداى تعالى ايشان را به اين تمنّا ذمّ كرد براى دو وجه : يكى ( 6 ) رغبت ايشان در عاجل غنيمت و ايثار آن بر ثواب آخرت براى شكّ ايشان در ثواب و جزا ، دگر حسد ايشان بر مؤمنان و آن كه اين گفتار بر وجه حسد گفتند . و قوله تعالى : * ( كَأَنْ لَمْ تَكُنْ ) * ( 7 ) * ( بَيْنَكُمْ وَبَيْنَه مَوَدَّةٌ ) * ، در او سه قول گفتند : يكى آن كه اعتراضى است كه افتاد بين القول و التمنّي بمثابة حشو ، و از اعراب او را موضعى نباشد ، و تقدير اين است : ليقولن يا ليتنى كنت معهم فأفوز فوزا عظيما كأن لم يكن بينكم و بينه مودّة ، و اين قدر از كلام خداى - جلّ جلاله - باشد مبتدا حكايت نباشد از قول ايشان . و وجهى دگر آن است كه : در كلام تقديم و تأخيرى هست ، و تقدير اين است : ليقولنّ يا ليتني كنت معهم فأفوز فوزا عظيما ، كأن لم يكن بينكم و بينه مودّة ، و اين قدر از كلام خداى جلّ جلاله باشد مبتدا حكايت نباشد از قول ايشان . و وجهى دگر آن است كه در كلام تقديم و تأخيرى هست ، و تقدير اين است ( 8 ) كه : * ( قالَ قَدْ أَنْعَمَ اللَّه عَلَيَّ إِذْ لَمْ أَكُنْ مَعَهُمْ شَهِيداً ) * ، كأن لم يكن بينكم و بينه مودّة ، بر اين قول محلّ او نصب باشد على أنّه مفعول به لقال ، و اين وجه اختيار ابو على الفارسىّ است . وجه سه‌ام آن كه : موضع او حال بود ، چنان كه گويى : مررت بزيد كأن لم يكن بيني و بينه معرفة فضلا على المودّة ، أى مررت به و الحال هذه أى مشبّها ( 9 ) به من

--> ( 1 ) . مر باشد . ( 2 ) . آج ، لب ، مر : تمنّا كنيد . ( 3 ) . تب ، مر : كاشكى . ( 4 ) . آج ، لب ، مر : بودمانى . ( 5 ) . مر : يافتيمى . ( 6 ) . مر آن كه . ( 7 ) . مت ، تب ، آج ، لب ، مر : يكن . ( 8 ) . اساس ليقولن يا ليتني كنت ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها زايد مىنمايد . ( 9 ) . مر : مشتبها .